عنوان کوتاه

عنوان اصلی

يافته ها

اطلاع رساني پزشكي چيست؟

اطلاع رساني پزشكي مجموعه اي از فن آوريهاي سيستم مديريت اطلاعات مي باشد كه در فرآيند آموزش، پژوهش، سلامت و درمان نقش تعيين كننده دارد. اين مقوله دانشي است در حال توسعه كه به مدد تكنولوژي اطلاعات به مسايل مختلف پزشكي مي پردازد از آن جمله: امور مربوط به سلامت جامعه كه مستلزم جمع آوري حجم انبوهي از اطلاعات مي باشد، افزايش سرعت در انتقال اطلاعات باليني، تامين اطلاعات مورد نياز پژوهشگران براي انجام تحقيقات پزشكي، و امثالهم را مي توان از عوامل معرفي شيوه هاي جديد با هدف تامين اطلاعات پزشكي دانست.

محورهاي فعاليت در حوزه فنآوري اطلاعات
  •  توليد نرم افزارهاي مورد نياز طراحي شده در واحد سيستم هاي اطلاعاتي
  •  بررسي امكان پياده سازي سرويس هاي جديد ايجاد شده در اينترنت
  •  راه اندازي شبكه مناسب جهت پايگاه عرضه و تكنلوژي اطلاعات
  •  برنامه ريزي و نظارت گسترش خطوط مخاربراتي
  •  برنامه ريزي و اجرا روشهاي جديد جهت ارتقا سرعت شبكه هاي داخلي
  •  پيشگيري جهت رفع اختلالات بوجود آمده از شبكه هاي زير مجموعه
  •  طراحي مدل شبكه جهت واحدهاي مختلف با توجه به نيازهايشان
  •  نصب نرم افزارهاي اختصاصي پزشكي خارجي بر روي سرورهاي مراكز با توجه به نوع نيازهايشان
نظام نوين اطلاع رساني بهداشتي و زيست پزشكي چگونه ‌فراهم ‌مي‌شود؟

در هر نظام، اصول‌ كلي‌ زير و اقدامات‌ خاص‌ مربوطه ‌را بايد هنگام‌ برنامه‌ريزي ‌سيستم ‌مورد توجه ‌قرار داد


  •  داده‌ها و اطلاعات‌، ابزار اساسي‌ براي ‌اداره ‌همه ‌مؤسسات‌ مراقبت‌ بهداشتي ‌است‌ هر يك‌ از اين‌ مؤسسات ‌داده‌ها و اطلاعات ‌را استفاده، توليد و پردازش‌ مي‌كند و هر يك‌ داده‌ها و اطلاعات‌ را انتقال ‌مي‌دهد و دريافت‌ مي‌كند. روش‌ و فناوري ‌مورد استفاده ‌فرق ‌مي‌كند؛ مي‌تواند دستي‌، رايانه‌اي ‌يا مركب ‌باشد.
  •  برخي‌ از داده‌ها يا اطلاعات‌ (مشترك‌) هستند و مورد نياز همه‌ مؤسسات ‌مراقبت‌ بهداشتي‌ مي‌باشند. براي‌ آن‌كه ‌از لحاظ‌ اقتصادي ‌مقرون ‌به ‌صرفه ‌و همچنين‌ كارآمد باشد، بهتر است‌ از يك ‌مؤسسه‌ خواسته ‌شود اين ‌اطلاعات ‌مشترك‌ را هماهنگ ‌و احتمالاً مديريت‌ نمايد و داده‌ها و اطلاعات‌ (همسان) را به ‌مؤسسات‌ مربوط ‌ارائه‌ كند.
  •  بايد مجموعه‌ حداقل ‌استانداردها براي ‌سيستم ‌ايجاد شود كه‌ مي‌تواند شامل ‌استانداردهاي ‌كسب‌ داده‌ها، جمع‌آوري ‌اطلاعات‌، كدگذاري‌، طبقه‌بندي‌، پردازش‌، ذخيره‌، گزارش ‌و انتشار باشد.

در دهه گذشته ورود تكنولوژي جديد به عرضه پزشكي سبب تغييرات زير شده است :
  •  تجهيزات درماني به روشهاي كمتر تهاجمي :‌سنگ شكن, دوربين هاي گاما و غيره.
  •  ابراز تشخيصي قدرتمند در زمينه تصويربرداري پزشكي :‌ تصويربرداري رزونانس مغناطيسي(MRI) , سونوگرافي و غيره.
  •  مونيتورينگ پيشرفته بيماران دربخشهاي مراقبت هاي ويژه و قلب, براي مثال الكتروكرديوگراف ها,‌ مونيتورهاي آريتمي .
  •  سيستم هاي اطلاعاتي هماهنگ و معتبري از به هم پيوستن اين وسايل پديد مي آيند.

پردازش و انتقال اطلاعات تصويري در پزشكي (راديولوژي و پاتولوژي) نيازمند توجه خاص است زيرا حركتي مستمر به سمت محيط تشخيصي كه تمامي تصاوير بيماران را تامين كند, در جريان است . از طرف ديگر بايد بدانيم فقط تصاوير كافي نيستند و نياز به اطلاعات حاصل از سيستم هاي اطلاعاتي قطعي است . پزشكان براي بهبود نتابج بررسيهاي اختصاصي به اطلاعات از منابع بسيار بيشتري در مقايسه با تصاوير قبلي و فعلي نياز دارند. درستي اطلاعات براي بقاي هر سيستمي ضروري است ,‌اما تغييرات دايمي تكنولوژي و نحوه كاربرد آن ,‌اين كار را هر روز دشوارتر مي كند.
به طور خلاصه قدرت پردازش كامپيوترها به صورت تصاعد هندسي و ظرفيت ذخيره سازي آنها به صورت خطــي در حال رشد است, ‌امـا تقاضاي ما به صـورت تابعي از آگاهي و نيازهايمان رشد مي كند. مبحث سيستم هاي باز (Open Systems) هر روز طرفداران بيشتري پيدا مي كند.
مقرون به صرفه و باز بودن سيستم كه مانع از انحصاري شدن در بخشهاي مختلف مي گردد.‌منافع اصلي موسسات باز (Open Corporation) است.
به اين نتيجــه مي رسيم كه تكنولوژي هاي جديد,‌ سيستم هاي اطلاعات پزشـكي را به نقطه اي از تكامل مي رسانند كه ارائه كنندگان خدمات بهداشتي – درماني به سرعت به جوانب مختلف حوزه كار خود دست خواهند يافت و به تصميم گيري پزشكي كمك خواهند كرد. اين امر در صورتي به حقيقت مي پيوندد كه چهارچيز در كنار هم جمع شوند:

  •  شبكه ها و سيستم هاي گسترده اطلاعات باليني
  •  سيستم هاي مديريت تصاوير پزشكي و ارتباطات.
  •  سيستم هاي پشتيباني از تصميمات بر اساس اطلاعات .
  •  ادغام اعمال گوناگون در يك پايگاه عملياتي .
شبكه ها و سيستم هاي گسترده باليني (Telemedicine) امروزه مراقبت هاي پزشكي و اطلاعات پزشكي د رنقاط گوناگوني ارائه و توليد مي شود: بيمارستانها, مطب پزشكان , خانه هاي بهداشت , مراكز مراقبت هاي درماني سرپايي, منازل, بيماران و .... بعضي بيماران دچار ناتواني هاي گوناگون اغلب خانه نشين هستند و در آنجا به نظارت دائمي نياز دارند زيرا اگر به آنها كمك شود, مي توانند زندگي اجتماعي و اقتصادي بهتر يا طبيعي داشته باشند. هر چه بيماران خدمات درماني بهتر و بيشتري درخواست كنند, بايد به عوض مراكز درماني, مراقبت هاي درماني را بيش از پيش در جايي كه مريض مي خواهد يا زندگي مي كند, به او ارايه داد. به جاي آنكه بيمار به مراكز درماني برود – چنانكه امروزه اغلب اين طور است .
به دو علت تقاضاي روزافزوني براي مخابرات بهتر مابين ارائه دهندگان خدمات درماني, مراكز درماني و موسسات وابسته درماني ( شركت هاي بيمه, مراجع قانوني ) وجود دارد:

◊  تقاضاي روزافزون بيماران از ارائه دهندگان خدمات درماني .

◊  خدمات درماني بسيار تخصصي شده و اغلب بوسيله يك تيم ( در جايگاههاي متفاوت ) ارائه مي شود, لذا نياز به شكل جديدي از تبادل اطلاعات وجود دارد : ارتباط قديمي يك به يك مابين پزشك و بيمار به ارتباط يك به بسيار تبديل شده است .

عليرغم مرزبندي ها, فواصل و گوناگوني سيستم ها, مخابرات مابين سيستم هاي پزشكي بسيار اساسي خواهد بود. عصر پزشكي از راه دور در حال ظهور است .
اگر چه بيمارستانها تازه شروع به نصب LAN ها يا كارگزاري سيستم هاي كامپيوتري در ديوارهايشان كرده اند ولي مدتهاست با فشار روز افزوني براي تبـادل اطلاعات در داخل و خارج بيمارستانها مواجه شده اند و نيــز نياز فزاينـده اي براي مخابرات داده هاي ديجيتالي خود دارند, تكنولوژي هاي نوين و تسهيــلات مخابـرات راه دور ارتباطات وسيع الطيف مجتمع شبكه هاي نواحي وسيع wide area networks (WAN) و شبكه هاي ابر شهرها metropolition area networks (MAN)توانسته اند تسهيلات جديدي را براي بهبود ارتباطات در بخش هاي درماني ارائه دهند بگونه اي كه بتوان محيط هاي درماني مجتمع فراكشوري و بين المللي فراهم نمود. شبكه هاي كامپيوتري تسهيلات ارتباطي براي طيف وسيعي ار ارائه دهندگان و عاملان خدمات درماني فراهم خواهد نمود( بيمارستانها, پزشكان عمومي, داروسازان, دندانپزشگان, موسسات خدمات پيشگيري , مسئولان , مقامات دولت وپشتيباني كنندگان از محصولات پزشكي).

الزامي است كه خط تمايزي مابين ارتباطات درون بيمارستاني و برون بيمارستاني بكشيم. براي اولي مي توان از LAN ها استفاده كرد ولي براي دومي به استفاده ازWAN ها نياز داريم .

از آنجا كه تبادل اطلاعات با داده هاي بيمار سرو كار دارد, نكات ويژه اي بايد در نظر گرفته شود تا حق محرمانه بودن اطلاعات بيماران حفظ شود. تمام پزشكان مي ترسند مبادا كسي به فايل هاي آنان نگاه كند. شايد در كنار هزينه ها و جنبه هاي فرهنگي مهمترين عامل محدود كننده تله مديسن, امنيت داده ها باشد. خطر نقض حرمت اطلاعات در كشورهايي جدي است كه هنوز قوانين علمي و مدون ندارند. لذا ارتباط بواسطه پيامهاي الكترونيك بر دستيابي مستقيم به پايگاههاي داده ها ارجحيت دارد.
تله مديسن حاصل تلفيق و تجمع دو نظام مستحكم است : طب و مخابرات راه دور : تعريف علمي و كلي تله مديسن عبارت است : بهره گيري از ارتباطات و فنون اطلاع رساني جهت ارائه خدمات بهداشتي, مديريت, پايش و آموزش بيماران و كاركنان صرف نظر از اينكه در چه محلي قرار دارند.
اين بدان معناست كه بيمار در يك محيط آشنا با تسهيلات بيشتر درمان خواهد شد: مثلاً يافته هاي باليني بوسيله متخصصاني كه در بهترين مراكز دور دست وجود دارند تفسير مي شود, يعني حتي اگر نياز باشد فراتر از مرزهاي ملي و سياسي.
عناصر فني كه به تله مديسن كمك مي كنند علاوه بر تسهيلات شبكه اي, اطلاعات الكترونيكي بيمار electoronic Patient data هستند بگونه اي كه ارسال داده هاي پزشكي بيماران و تبادل اطلاعات را بسيار تسهيل مي كنند, اين موارد شامل :
مي توان براي رفع مشكل كمبود پرسنل ماهر امكان دسترسي به تخصص هاي پزشكي را براي نقاط دور دست ( هرجا كه باشد) فراهم نمود.
اين فرصت فراهم مي شود تا در مواردمختلف اطلاعات مبادله شوند(تجربه ها )
امكان دست يابي سريع براي بازيافت و نوسازي داده هاي بيمار وجود دارد.
پتانسيل آموزشي براي بيماران و پرسنل فراهم مي شود.
برخي كاربردهاي اختصاصي تله مديسن عبارتنداز:
تله كارديولوژي : كه امكان انتقال تصاوير شامل : فرمت هاي تصويري غير استاندارد, ارسال با تفكيك و وضوح بسيار بالا / عاري از خطا و ارسال در زمان اندك را فراهم مي سازد.
همودياليز: كه امكانات مونيتور مركزي بيماران از يك واحد نفرولوژي را فراهم ميكند.
مشورت هاي راه دور : با استفاده از دور بين راه دور متخصصان در مكانهاي گوناگون مي توانند با يكديگر مشاوره نمايند.
تجزيه و تحليل راه دور: كه اعتبار نتايج تستهاي خون و ادرار را كه در آزمايشگاههاي دور افتاده انجام شده , مي سنجد.
تله آنسفالوگرام : كه سيگنال هاي EEG را از يك بيمارستان دور افتاده به مراكز نورولوژي ارسال مي كند.
براي نيل به اين اهداف نياز به عواملي واضح است , استاندارهايي براي : دريافت, مفاهيم معنايي, سازماندهي اطلاعات, فرمت ها و كدسازي , انتقال و تفسير داده هاي پزشكي مي توان اولويت زمينه هاي كاربردي گوناگون را بصورت ذيل تعيين نمود:

  •  آزمايشگاههاي پاتولوژي باليني
  •  راديولوژي ( مخابره تصاوير)
  •  خلاصه هاي ترخيص بيمارستانها
  •  پيغامهاي صنايع داروسازي ( اطلاعات در مورد داروهاي جديد)
  •  دستيابي به منابع (كتابها و پايگاه دانش هاي پزشكي
  •  سيستم هاي مديريت تصاوير پزشكي و ارتباطات
عناصر بكار رفته دريك سيستم را مي توان به چهار گروه عمده تقسيم بندي نمود: تكنولوژي : مانند ايستگاه كاري و لوازم جانبي آن
خطوط ارتباطي مخابراتي
كاربران يعني پزشكان و بيماران